ontwerp & realisatie >> edening

mijn groen maastricht

Wet natuurbescherming (Wnb)

Naast de bossen en natuurgebieden van Nederland, is er ook in bewoond gebied veel natuur te vinden. In dorpen en steden zijn er vaak parken, perkjes en begraafplaatsen met natuur. En in woonwijken nestelen vogels onder dakpannen en groeien wilde planten op straat. Wij mensen beïnvloeden de natuur. We kunnen natuur beschermen en ruimte geven, maar ook beschadigen of beperken. Vooral in de stad is de invloed groot, omdat hier veel mensen dicht bij elkaar wonen. Om die invloed te sturen geldt de Wet natuurbescherming (Wnb). Hierin staat precies wat wel en niet mag met natuur.

Deze wet bestaat uit meerdere onderdelen. Zo geldt er zorgplicht voor alle wilde planten en dieren. Ook zijn er natuurgebieden aangewezen die beschermd worden volgens de wet, zogenoemde Natura 2000-gebieden. En bepaalde planten- en diersoorten worden naast de zorgplicht nog extra beschermd. Bovendien mogen bepaalde bomen niet zomaar gekapt worden. Dit moet ervoor zorgen dat de kwetsbare natuur in Nederland behouden blijft.

Activiteiten(*) die soorten of gebieden kunnen schaden mogen daarom niet zomaar uitgevoerd worden. Deze moeten eerst getoetst worden aan de Wet natuurbescherming. Dat houdt in dat er bij activiteiten zoals het kappen van bomen of verbouwen van woningen gekeken moet worden naar het effect dat dit heeft op de natuur. Meer informatie vindt u hier.

Zorgplicht

De zorgplicht geldt voor alle planten en dieren die van nature in Nederland voorkomen. Deze zorg houdt in dat we altijd moeten proberen zo min mogelijk schade aan soorten te veroorzaken. Activiteiten waarbij we kunnen vermoeden dat er schade aangericht wordt, mogen we daarom niet zomaar uitvoeren. Alleen als de activiteit echt noodzakelijk is mag dit, maar dan wel met maatregelen om de schade te voorkomen, zoveel mogelijk te beperken of na afloop weer te herstellen. Indien er geen beschermde soorten beïnvloed worden, hoeft u hier geen ontheffing voor aan te vragen.

Gebiedsbescherming

Gebiedsbescherming geldt voor Natura 2000-gebieden. Dit zijn natuurgebieden die onderdeel uitmaken van een Europees beschermd netwerk van natuurgebieden, waar belangrijke planten en dieren voorkomen. Alle 28 lidstaten van Europa hebben Natura 2000-gebieden. Nederland heeft er ruim 160, waarvan er 7 in en rond Maastricht liggen. Ook in België liggen 11 gebieden in de buurt van Maastricht.

De bescherming houdt in dat er doelen zijn vastgesteld om de soorten en hun leefgebieden voort te laten bestaan. Om deze doelen te behalen zijn bepaalde activiteiten in en rondom het gebied niet zomaar toegestaan, maar is hier een vergunning Natura 2000(*) voor nodig. Welke activiteiten dit zijn, is afhankelijk van de doelen van het gebied. Het kan onder andere gaan om woningbouw, wegen aanleggen, het starten of uitbreiden van een bedrijf of het organiseren van evenementen. Van alle activiteiten die een negatief effect kunnen hebben op de doelen en die binnen een straal van 25 km van een gebied plaatsvinden, moet ingeschat worden of er effect zal zijn. In en rond Maastricht geldt dit zowel voor Nederlandse als Belgische Natura 2000-gebieden. Als een negatief effect op de doelen verwacht wordt, moet dit nauwkeurig bepaald worden, door een passende beoordeling(*) om vervolgens de vergunning aan te vragen. Het zonder vergunning uitvoeren van een activiteit met een negatief effect op een Natura 2000-gebied, is strafbaar. Naast de vergunning Natura 2000, heeft u voor veel activiteiten ook een omgevingsvergunning(*) van de gemeente nodig.

Met behulp van een effectenindicator kan globaal worden ingeschat welke risico’s uw activiteit met zich mee kan brengen. Ook kan de gemeente u helpen om een inschatting te maken van de situatie en u adviseren over het traject. Indien er een negatief effect verwacht wordt, is een passende beoordeling noodzakelijk om het effect precies te bepalen.

Deze Nederlandse Natura 2000-gebieden liggen in of rond Maastricht:

  • Bemelerberg & Schiepersberg
  • Bunder- en Elslooërbos
  • Geuldal
  • Grensmaas
  • Noorbeemden & Hoogbos
  • Savelsbos
  • Sint Pietersberg & Jekerdal

Deze Belgische Natura 2000-gebieden liggen rond Maastricht:

  • Bosbeekvallei
  • Caestert
  • Haspengouw
  • Hauts de Froidmont
  • Hoge Kempen
  • Jekervallei
  • Maasvallei
  • Mangelbeek
  • Noord-Oost-Limburg
  • Vijvergebied Midden-Limburg
  • Voerstreek

Effectenindicator

De effectenindicator van het Ministerie van Economische Zaken maakt een inschatting van het effect dat een activiteit(*) heeft op Natura 2000-gebieden. Voor alle activiteiten zijn storingsfactoren bepaald, die op kunnen treden als gevolg van de activiteit. Voorbeelden hiervan zijn verdroging van het gebied, verzuring door stikstof of versnippering van een leefgebied. De effectenindicator geeft vervolgens aan hoe gevoelig de onderdelen van het Natura 2000-gebied zijn voor ieder van deze storingsfactoren. Deze indicator kan als hulpmiddel gebruikt worden om te bepalen of een activiteit uitgevoerd mag worden en of hier een vergunning Natura 2000(*) voor nodig is.

De effectenindicator is in te vullen op www.synbiosys.alterra.nl/natura2000

Hier vindt u twee voorbeelden van het gebied "Sint Pietersberg en Jekerdal".

Soortenbescherming

Bepaalde planten- en diersoorten worden, naast de algemene zorgplicht, extra beschermd om te voorkomen dat ze uitsterven. Hier gelden specifieke verbodsregels voor. Dit geldt voor 402 vogelsoorten, 147 andere diersoorten en 84 plantsoorten. Deze soorten zijn volgens verschillende landelijke of Europese richtlijnen beschermd:

Beschermde vogels

Bij de vogels is het verboden ze te vangen, te doden of te verhandelen. Ook mogen nesten en eieren in het broedseizoen(*) niet beschadigd, vernield of weggehaald worden. Daarnaast zijn de nesten van bepaalde vogelsoorten het hele jaar beschermd, omdat zij hun nest ook buiten het broedseizoen gebruiken of omdat zij elk jaar naar hetzelfde nest terugkeren. Ten slotte is het verstoren van alle vogelsoorten verboden wanneer dit tot gevolg heeft dat de soort zeldzamer wordt. Zie Beschermde soorten Wnb tabellen 1 en 2.

Europees beschermde soorten

Een deel van de planten- en diersoorten zijn in heel Europa beschermd. Het is verboden deze planten te beschadigen of te plukken. Bij de dieren is het verboden ze te vangen, verstoren of doden. Ook mogen hun nesten, holen of burchten niet beschadigd of vernield worden. Bovendien mogen al deze soorten niet verhandeld worden. Zie Beschermde soorten Wnb tabellen 3 en 4.

Nationaal beschermde soorten

Bepaalde andere planten- en diersoorten zijn nationaal beschermd. Deze planten mogen niet beschadigd of geplukt worden. Bij de dieren is het verboden ze te vangen, of doden. Ook mogen hun nesten, holen of burchten niet beschadigd of vernield worden. Bovendien mogen al deze soorten niet verhandeld worden. Landelijk geldt als enige uitzondering de bosmuis, huisspitsmuis en veldmuis wanneer deze zich in een gebouw of op erven bevinden. Deze muizen mogen hier gevangen of gedood worden en hun verblijfsplaats mag verwijderd worden. Wel is hierbij belangrijk onnodig lijden te voorkomen. Zie Beschermde soorten Wnb tabel 5.

Voor de nationaal beschermde soorten mag iedere provincie uitzonderingen maken en voor bepaalde soorten een vrijstelling geven. Deze vrijstelling geldt alleen voor beheer en onderhoud of voor activiteiten voor ruimtelijke ontwikkeling zoals (ver)bouwen. Deze vrijstelling kan beperkt zijn tot bepaalde perioden van het jaar. Provincie Limburg geeft vrijstelling voor 28 nationaal beschermde soorten. Zie Beschermde soorten Wnb tabel 6.

Activiteiten(*) kunnen effect hebben op soorten die op die plek voorkomen. Dit zal eerst uitgesloten moeten worden voordat de activiteit uitgevoerd mag worden. Indien er toch een effect zal zijn dat in strijd is met de Wet natuurbescherming, dan is hier een ontheffing Wnb (toestemming) van de provincie voor noodzakelijk. Het zonder ontheffing overtreden van de Wnb is strafbaar. Naast de ontheffing Wnb is voor veel activiteiten een omgevingsvergunning van de gemeente nodig. Hoe het effect van uw activiteit op beschermde natuur onderzocht kan worden en hoe de vergunning en ontheffing aangevraagd worden, vindt u hier. Een aantal beschermde soorten zijn veelvoorkomend in en rond Maastricht. De kans dat zij bij activiteiten beïnvloed worden kan daardoor groot zijn. Hier vindt u meer informatie over deze soorten.

Beschermde houtopstanden

Bepaalde houtopstanden (bomen, struiken en houtwallen) zijn beschermd en mogen niet zomaar gekapt worden. De Wnb beschermt houtopstanden buiten de bebouwde kom, zodra zij een groter oppervlak hebben dan 10 are (1000 m2) of een rij zijn van 20 bomen of meer. Om deze bomen te kappen moet een kapmelding gedaan worden bij de provincie en er moeten altijd binnen 3 jaar nieuwe bomen terug geplant worden. Sommige bomen, zoals fruitbomen, zijn uitgezonderd van deze bescherming. Meer details hierover vindt u hier.

Naast de Wnb, heeft ook de gemeente zelf een regeling voor het kappen van bomen. Dit is de Bomenverordening Gemeente Maastricht. Deze verordening beschermt bomen binnen de gemeente grenzen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Bomen die op borsthoogte dikker zijn dan 15 cm mogen alleen gekapt worden met een kapvergunning van de gemeente. Ook hier zijn sommige bomen, zoals fruitbomen, uitgezonderd van de vergunningsplicht. Meer details hierover vindt u hier.

(*) klik hier voor uitleg in de begrippenlijst